A

Akkoyunlular

AKKOYUNLULAR, XV. yüzyılın başlarında, Anadolu’nun doğusunda güçlü bir Türk devleti kuran Türkmen aşireti. Bunlar, Moğolların baskısıyla Karakoyunlularla birlikte Batı Türkeli’nden batıya doğru göç ettiler; XIII. yüzyılın sonlarında Fırat ve Dicle ırmaklarının yukarı vadilerine yerleştiler. Akkoyunlular, XIV. yüzyılın sonlarında Azerbaycan, Harput ve Diyarbakır arasındaki yerlerde bulunmakta idiler. Akkoyunlu devletini kuran, Kara Yölük Osman Beydir. Kara Yölük Osman Beyi kardeşleri rehine olarak Sivas hükümdarı Kadı Burhaneddin’in yanına bırakmışlardı. O, yaklaşık olarak on bir yıl, Kadı Burhaneddin’in hizmetinde kaldı. Sonra, ona güvenip kuvvetleriyle birlikte çekilip gitti. Kadı Burhaneddin kendisini izledi. Yaptıkları bir çarpışmada, Kara Yölük Osman Bey, onu öldürdü. Bundan sonra Kara Yölük Osman Bey, Timur’un hizmetine girdi, Timur’un Irak ve Suriye seferlerinde, kuvvetleriyle ona öncülük yaptı. Timur’un koruyuculuğunda, Diyarbakır ve çevresinde bir devlet kurdu (1403). Karakoyunlu hükümdarı Kara Yusuf’un saldırılarına ve Memlûk devletinin baskısına karşı durmayı başardı. Otuz yıldan fazla hükümdarlık yaptıktan sonra bir çarpışmada (1435) öldü. Kara Yölük Osman Beyin oğulları ve torunları arasında anlaşmazlık çıktı. Akkoyunlular, bu iç savaşlar sırasında Karakoyunluların saldırılarına uğradılar. Sonunda Uzun Hasan Bey, Akkoyunluların hükümdarı oldu (1453). Onun zamanında bu devlet güçlü bir duruma geldi. Uzun Hasan, Trabzon imparatoru David’in yeğeni ile evlendi. Böylece, bu devletin koruyuculuğunu üzerine almış oldu. Osmanlılara karşı düşmanca davranışlarda bulundu. Venediklilerle ilişki kurdu. Karamanoğulları beylerini korudu. Fatih Sultan Mehmet’in Trabzon’u almasını engellemek istediyse de, Osmanlılar, Trabzon İmparatorluğuna son verdiler. Uzun Hasan, daha çok doğuda başarı sağladı. Karakoyunlu devletini yıkarak İran’ı ve Irak’ın doğu taraflarını ülkesine kattı. Başkenti, Diyarbakır’dan Tebriz’e götürdü. Timur’un torunlarından Ebu Said’i yenerek devletinin sınırlarını genişletti. Bağdat’ı aldı; Gürcüleri de vergiye bağladı.

Uzun Hasan, bu başarılardan sonra Osmanlıları da yenebileceğini sanıyordu. Kendisini Timur gibi görmeye başlamıştı. Öte yandan, doğuda Osmanlıların genişlemesine engel olacak yalnız o vardı. Karamanoğulları ve Venedikliler, güç durumdan kurtulmak için, Uzun Hasan’ı, Osmanlılara karşı kışkırtıyorlardı. Bu gibi nedenlerle Uzun Hasan (Hasan Padişah),Karamanoğullarına yardım etmek için elli bin kişilik bir kuvveti Anadolu’ya gönderdi. Tokat ile Kayseri’yi işgal eden bu Akkoyunlu ordusunu, Konya valisi şehzade Mustafa yenilgiye uğrattı (1472). Bunun üzerine Osmanlı padişahi Fatih Sultan Mehmet, Uzun Hasan’ın düşmanlığına son vermek için yüz bin kişilik bir ordu ile yürüyüşe geçti. Otlukbeli savaşında (Bak.). Uzun Hasan’ın komutasındaki Akkoyunlu ordusunu yendi (1473). Uzun Hasan, bu yenilgiden sonra, Anadolu’dan elini çekmek zorunda kaldı; 1478 yılında öldü. Uzun Hasan, devletin yönetiminde yenilikler yapmış, ülkesini kalkındırmaya çalışmış, bilim adamlarını korumuştur. Uzun Hasan’dan sonra, yerine geçen oğulları ve torunları başarılı olamadılar. İç karışıklıklar yüzünden, Akkoyunlu devleti zayıf düştü. Bu durumdan yararlanan Şah İsmail, Tebriz’i alarak bu devlete son verdi (1508). Doğu Anadolu’da Akkoyunlulardan kalma pek çok cami, mescit, medrese, türbe bulunmaktadır.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Kapalı